Δευτέρα, 10 Οκτωβρίου 2011 08:10

Σουηδός ποιητής κερδίζει το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2011

Γράφτηκε από  Λουκία Μητσάκου

Ο Tomas Transtromer, ο Σουηδός ποιητής του οποίου η ζοφερή αλλά δυνατή δουλειά διερευνά θέματα όπως η φύση, η απομόνωση και η ταυτότητα, κέρδισε την Πέμπτη 6 Οκτωβρίου το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2011 .


Στην ανακοίνωση των αποτελεσμάτων στη Στοκχόλμη, η Σουηδική Ακαδημία επαίνεσε τον Κο Transtromer λέγοντας ότι «με τις συμπυκνωμένες, διαφανείς εικόνες του μας δίνει μια φρέσκια πρόσβαση στην πραγματικότητα».

Ο Τύπος που είχε συγκεντρωθεί ξέσπασε σε δυνατές επευφημίες στο άκουσμα της είδησης ότι ο Κος Transtromer, γεννημένος στη Στοκχόλμη, είχε κερδίσει το βραβείο.
Ο Κος Transtromer, 80 ετών, έχει γράψει πάνω από 15 ποιητικές συλλογές, πολλές από τις οποίες έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά και σε άλλες 60 γλώσσες.
Ο Neil Astley, ο εκδότης του στη Βρετανία, αποκάλεσε τον Κο Transtromer «ένα μεταφυσικό, οραματιστή ποιητή».
«Η ποίησή του είναι καθολική αλλά και ειδική», λέει ο Κος Astley. «Είναι πολύπλοκη αλλά ταυτόχρονα πολύ άμεση. Για κάποιο χρονικό διάστημα δούλεψε ως ψυχολόγος και η δουλειά του χαρακτηρίζεται από βαθιά ψυχολογική γνώση της ανθρωπότητας».

Ο Κος Transtromer, η μητέρα του οποίου ήταν δασκάλα και ο πατέρας δημοσιογράφος, σπούδασε Λογοτεχνία, Ιστορία, Θεολογία και Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, από όπου αποφοίτησε το 1956. Για ένα διάστημα δούλεψε ως ψυχολόγος σε ένα σωφρονιστικό ίδρυμα νέων.
Οι οπαδοί του άρχισαν να αυξάνονται τη δεκαετία του '60. Το 1990 ο Κος Transtromer υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο που του άφησε προβλήματα ομιλίας.
Ο Paul Batchelor, γράφοντας στην εφημερίδα Guardian έκανε κριτική στην ποιητική συλλογή του Transtromer «New Collected Poems» λέγοντας ότι «δεν παρουσιάζει τα ποιήματά του ως ψήγματα σοφίας προς μελέτη. Αντιθέτως, παριστάνουν γραφικά μια εξέλιξη από μια χειροπιαστή πραγματικότητα σε μια επιτεταμένη κατάσταση συναίσθησης».
Ο Peter Englund, μόνιμος Γραμματέας της Ακαδημίας, είπε αυτή την εβδομάδα ότι η επιτροπή των βραβείων Νόμπελ έχει αυξήσει τον αριθμό των «κυνηγών ταλέντων» που αναζητούν βιβλία σε μη ευρωπαϊκές γλώσσες, δείχνοντας έτσι ότι ήταν ευαίσθητος στην κριτική ότι το βραβείο είναι πολύ «ευρωπαϊκοκεντρικό». Οι Ευρωπαίοι την τελευταία δεκαετία έχουν κερδίσει την συντριπτική πλειοψηφία των βραβείων λογοτεχνίας . Ο τελευταίος Αμερικάνος που κέρδισε το βραβείο Νόμπελ ήταν ο Toni Morrison in 1993.

Η Επιτροπή μετά την ανακοίνωση της Πέμπτης σημείωσε ότι είχαν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ένας Σουηδός κέρδισε το βραβείο. Τελευταία φορά συνέβη το 1974, όταν δύο Σουηδοί συγγραφείς, ο Eyvind Johnson και ο Harry Martinson μοιράστηκαν το Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Στη Σουηδία, το κοινό ήλπιζε και πρόσμενε για πολλά χρόνια να κερδίσει το βραβείο ο Κος Transtromer. Η πρώτη του ποιητική συλλογή «17 Poems», τον τοποθέτησε στο λογοτεχνικό χάρτη της Σουηδίας όταν ήταν ακόμα 23 χρόνων.
Ο John Freeman, ο εκδότης του λογοτεχνικού περιοδικού Granta, είπε ότι «είναι για τη Σουηδία ό,τι ήταν ο Robert Frost για την Αμερική. Ο εθνικός χαρακτήρας-εάν μπορεί κανείς να πει ότι αυτός υπάρχει- και το τοπίο της Σουηδίας αντικατοπτρίζονται στη δουλειά του. Λόγω αυτού, είναι εύκολο να παραβλέψει κανείς το επί μονίμου βάσης παράξενο και μυστήριο των ποιημάτων του.»
Αλλά στις ΗΠΑ είναι ουσιαστικά άγνωστος, ακόμα και σε πολλούς αναγνώστες της ποίησης, παρά το γεγονός ότι έχει εκδοθεί στα αγγλικά από ευρέως γνωστούς εκδότες.

Οι κριτικοί έχουν επαινέσει τα ποιήματα του Κου Transtromer για το πόσο προσιτά είναι αυτά, ακόμα και στη μετάφρασή τους, για τις περιγραφές του μακρύ σουηδικού χειμώνα, του ρυθμού των εποχών και της χειροπιαστής, ατμοσφαιρικής ομορφιάς της φύσης.
Ο Daniel Halpern, πρόεδρος και εκδότης της Ecco, είπε τα εξής: «Τόση πολλή ποίηση, όχι μόνο σ' αυτή τη χώρα αλλά παντού, είναι μικρή και προσωπική και δεν είναι προς τα έξω αλλά προς τα μέσα. Αλλά υπάρχουν και κάποιοι ποιητές που γράφουν αληθινά διεθνή ποίηση. Είναι η ευαισθησία που χαρακτηρίζει τα ποιήματά του που είναι τόσο σαγηνευτική. Είναι ένας τόσο παράξενος και ανοιχτός και έξυπνος συγγραφέας.»
Ο κύριος Halpern είπε ότι η ποιητική συλλογή «Selected Poems», που αρχικά δημοσιεύθηκε από τον εκδοτικό οίκο Ecco το 2000 θα επανεκδοθεί σε λίγες μέρες. Η δουλειά του Κου Transtromer έχει ευρέως δημοσιευτεί στις ΗΠΑ, αν και οι οπαδοί του εκεί είναι περιορισμένου αριθμού. Την Πέμπτη το πρωί, τα τυπωμένα αντίγραφα των βιβλίων του είχαν παραγγελθεί ήδη σε πωλητές λιανικής στο διαδίκτυο και ήταν δύσκολο να βρει κανείς τις ηλεκτρονικές εκδόσεις. Ένας ανεξάρτητος εκδοτικός οίκος, οι New Directions, εξέδωσαν την ποιητική συλλογή του 2006 «The Great Enigma». Ο Graywolf, ένας εκδότης από τη Μινεάπολη εξέδωσε την ποιητική συλλογή «The Half-Finished Heaven» το 2001 και το 2000 ο εκδοτικός οίκος Ecco εξέδωσε την ποιητική συλλογή «Selected Poems».
Μεγάλο μέρος της δουλειάς του Κου Transtromer, συμπεριλαμβανομένου και του έργου «The Half-Finished Heaven», έχει μεταφραστεί από τον κοντινό του φίλο και ποιητή Robert Bly.

Παρά τις προσπάθειες του κοινού, οι περισσότερες προβλέψεις για το νικητή αποδεικνύονται λανθασμένες. Το 2010 ο Σύρος ποιητής Άδωνις ήταν στην κορυφή των προβλέψεων αλλά αντ' αυτού ο νικητής-έκπληξη ήταν ο Περουβιανός συγγραφέας Mario Vargas Llosa.
Μαζί με τους αγαπημένους για πολλά χρόνια όπως Philip Roth, Cees Nooteboom, και Ko Un, την Τετάρτη εμφανίστηκε μια φήμη ότι ο Bob Dylan είχε γίνει ο μεγαλύτερος ανταγωνιστής για το βραβείο.

Φέτος, πολλά μέλη της λογοτεχνικής κοινότητας προέβλεψαν ότι η Επιτροπή των βραβείων Νόμπελ, οι αποφάσεις της οποίας συχνά φαίνεται ότι επηρεάζονται από πολιτικά ζητήματα, θα επέλεγε ένα συγγραφέα αραβικής καταγωγής λόγω των διαμαρτυριών στη Μέση Ανατολή.
Αν και ο Κος Transtromer ήταν για πολύ καιρό φαβορί για το βραβείο Νόμπελ, κατά τη διάρκεια των χρόνων έχει κερδίσει και άλλα βραβεία (Neustadt International Prize for Literature, the Bonnier Award for Poetry, the Petrarch Prize in Germany and the Bellman Prize).
Από το 1901, έχουν δοθεί 103 βραβεία Νόμπελ. Το βραβείο συνοδεύεται από αμοιβή ύψους 1,5 εκατομμυρίου δολαρίων .

Πηγή:
The New York Times – Arts – 6/ 10/ 2011
Αρθρογράφος: JULIE BOSMAN
Τίτλος άρθρου στα αγγλικά: Swedish Poet Wins Nobel Prize for Literature
Μετάφραση: Λουκία Μητσάκου